Unijna dyrektywa CSRD (Corporate Sustainability Reporting Directive) fundamentalnie zmienia krajobraz raportowania niefinansowego w Europie. Po raz pierwszy raport ESG ma być równie ważny, szczegółowy i wiarygodny jak raport finansowy. Dla tysięcy firm oznacza to konieczność budowy od podstaw systemów zbierania, weryfikacji i raportowania danych niefinansowych na bezprecedensową skalę. W tym artykule dowiesz się, które firmy obejmuje CSRD, jakie konkretnie dane musisz zbierać w ramach trzech filarów ESG oraz jak przygotować się do nowych wymogów raportowania.
Nowa era – raportowanie ESG na poziomie sprawozdań finansowych
CSRD rozszerza obowiązek raportowania niefinansowego w UE, zastępując wcześniejszą dyrektywę NFRD. Nowe przepisy zwiększają liczbę objętych firm z około 11 000 do prawie 50 000, precyzują zakres wymaganych informacji oraz wprowadzają obowiązek zewnętrznej weryfikacji raportów.
Kluczowa zmiana to wprowadzenie ESRS (European Sustainability Reporting Standards) – szczegółowych standardów, które precyzują, jakie dane należy zbierać, w jakiej formie je prezentować i jak zapewnić ich porównywalność. ESRS kończy erę dobrowolnych podejść do raportowania ESG. To teraz regulowany, standaryzowany proces równie rygorystyczny jak sprawozdawczość finansowa.
Harmonogram wdrożenia – kogo i kiedy obejmuje CSRD?
Od roku obrotowego 2024 (raporty publikowane w 2025) obowiązek dotyczy dużych jednostek zainteresowania publicznego już objętych NFRD – spółek notowanych na giełdzie, banków i ubezpieczycieli zatrudniających powyżej 500 osób.
Od roku obrotowego 2025 (raporty w 2026) CSRD obejmuje wszystkie duże przedsiębiorstwa spełniające co najmniej dwa z trzech kryteriów: ponad 250 pracowników, bilans powyżej 25 mln euro, przychody netto powyżej 50 mln euro.
Od roku obrotowego 2026 (raporty w 2027) wymogi rozciągają się na notowane małe i średnie przedsiębiorstwa (z możliwością odroczenia do 2028).
Od roku obrotowego 2028 (raporty w 2029) obowiązek dotyczy firm spoza UE generujących w Unii obrót netto powyżej 150 mln euro, jeśli posiadają w UE co najmniej jedną spółkę zależną lub oddział o określonej skali działalności.
Pięć obszarów wymagających precyzyjnych danych w ramach CSRD
Filar środowiskowy obejmuje kluczowe tematy zgodnie z podwójną istotnością – firmy muszą raportować zarówno wpływ działalności na środowisko, jak i wpływ czynników środowiskowych na wyniki finansowe.
- Zmiany klimatu wymagają danych o emisjach gazów cieplarnianych (Scope 1, 2, 3), celach redukcji, zużyciu energii według źródeł, projektach transformacji energetycznej oraz ocenie ryzyk i możliwości klimatycznych zgodnie z TCFD. To najobszerniejszy i najbardziej wymagający obszar raportowania.
- Zanieczyszczenie koncentruje się na emisjach do powietrza (pyły, NOx, SOx, lotne związki organiczne), zrzutach do wody i gleby, produkcji odpadów niebezpiecznych oraz działaniach prewencyjnych. Zasoby wodne i morskie obejmują pobór wody według źródeł, zużycie w obszarach deficytowych, jakość zrzutów oraz wpływ na ekosystemy wodne.
- Bioróżnorodność i ekosystemy wymagają informacji o lokalizacji działalności w obszarach chronionych, wpływie na gatunki zagrożone, zmianach użytkowania gruntów oraz działaniach ochronnych. Gospodarka o obiegu zamkniętym dotyczy napływu i odpływu zasobów, wskaźników recyklingu, projektowania produktów z myślą o cyrkularności oraz redukcji odpadów.
Od własnych pracowników po konsumentów końcowych
Filar społeczny dzieli się na cztery obszary wymagające szczegółowych danych. Własna siła robocza wymaga informacji o strukturze zatrudnienia (wiek, płeć, rodzaj umowy, lokalizacja), rotacji pracowników, wynagrodzeniach i lukach płacowych, czasie pracy, wypadkach przy pracy, szkoleniach, dialogu społecznym oraz różnorodności w zarządzie i kadrze kierowniczej.
Pracownicy w łańcuchu wartości koncentrują się na warunkach pracy u dostawców i podwykonawców, ryzykach pracy przymusowej i dziecięcej, mechanizmach due diligence oraz działaniach naprawczych. Społeczności lokalne obejmują wpływ działalności na społeczności, konsultacje z interesariuszami, szacowanie oddziaływania oraz programy wsparcia lokalnego.
Konsumenci i użytkownicy końcowi wymagają informacji o bezpieczeństwie produktów, dostępności dla osób z niepełnosprawnościami, ochronie prywatności i danych osobowych oraz mechanizmach składania skarg.
Kultura korporacyjna, ryzyko i relacje z interesariuszami
Filar zarządzania obejmuje strukturę i praktyki corporate governance. Kultura korporacyjna dotyczy kodeksów etycznych, polityk antykorupcyjnych, mechanizmów zgłaszania nieprawidłowości (whistleblowing) oraz szkoleń z etyki biznesowej.
Zarządzanie ryzykiem wymaga opisu systemów identyfikacji i zarządzania ryzykami ESG, integracji czynników zrównoważonego rozwoju w strategii biznesowej oraz nadzoru ze strony najwyższych organów zarządzających. Relacje z interesariuszami koncentrują się na procesach angażowania różnych grup, mechanizmach dialogu oraz uwzględnianiu ich perspektyw w podejmowaniu decyzji.
Wymiar ilościowy i jakościowy raportowania w ramach CSRD
CSRD wymaga zarówno twardych wskaźników liczbowych, jak i kontekstu jakościowego. Dane ilościowe to konkretne metryki: tony CO₂e, megawatogodziny energii, metry sześcienne wody, liczba wypadków, procent kobiet w zarządzie, kwoty inwestycji w szkolenia. Muszą być wyrażone w standardowych jednostkach, porównywalne rok do roku oraz benchmarkowane względem branży.
Dane jakościowe opisują polityki, procesy, cele strategiczne i kontekst biznesowy. To opisy systemów zarządzania, analiza istotności tematów ESG, strategie dekarbonizacji, programy różnorodności, polityki łańcucha dostaw. Te narracje muszą być konkretne, weryfikowalne i powiązane z danymi ilościowymi.
Źródła i metody pomiaru – skąd brać dane i jak je gromadzić?
- Źródła wewnętrzne to systemy ERP (zużycie energii, wody, materiałów), systemy HR (zatrudnienie, szkolenia, wypadkowość), systemy produkcyjne (odpady, emisje procesowe) oraz systemy finansowe (wydatki na projekty ESG, inwestycje w OZE).
- Źródła zewnętrzne obejmują dostawców energii (faktury, certyfikaty pochodzenia), operatorów infrastruktury wodno-kanalizacyjnej, firmy zarządzające odpadami, laboratoria (pomiary emisji, zrzutów), dostawców i podwykonawców (dane o ich praktykach ESG) oraz społeczności lokalne (feedback, konsultacje).
- Metody zbierania ewoluują od ręcznych arkuszy kalkulacyjnych w kierunku zintegrowanych platform ESG. Automatyzacja pobierania danych z systemów operacyjnych, integracje API, czujniki IoT monitorujące zużycie zasobów w czasie rzeczywistym – to inwestycje niezbędne dla firm objętych CSRD.
Zapewnienie jakości danych wymaga definiowania jasnych procedur zbierania, wyznaczania odpowiedzialności za poszczególne wskaźniki, wdrażania mechanizmów kontroli i walidacji oraz szkolenia zespołów. Bureau Veritas jako globalny lider w weryfikacji i certyfikacji wspiera firmy w budowie systemów zbierania danych ESG oraz ich zewnętrznej weryfikacji, zapewniając zgodność z wymogami CSRD i wiarygodność raportowania.
Nowe standardy publikacji raportów ESG
Częstotliwość jest roczna – raport ESG dotyczy tego samego okresu co raport finansowy i musi być publikowany jednocześnie z nim. Forma jest ściśle określona: format elektroniczny z tagowaniem XHTML i oznaczeniami XBRL, zapewniający maszynową czytelność i porównywalność.
Zakres obejmuje nie tylko jednostkę raportującą, ale całą grupę kapitałową oraz dane z łańcucha wartości – dostawców, podwykonawców, dystrybutorów. Weryfikacja zewnętrzna jest obowiązkowa: początkowo na poziomie ograniczonej pewności, docelowo od 2028 roku na poziomie rozszerzonej pewności porównywalnym z audytem finansowym.
Przygotowanie raportu ESG zgodnego z CSRD to proces transformacji
Dla większości firm objętych CSRD przygotowanie systemów zbierania danych to wielomiesięczny proces transformacji organizacyjnej. Wymaga inwestycji w systemy IT, przeszkolenia zespołów, zbudowania nowych procesów i odpowiedzialności oraz zaangażowania najwyższego kierownictwa.
Ci, którzy zaczynają wcześnie, zyskują przewagę – nie tylko unikają chaosu przedraportowego, ale wykorzystują zebrane dane do realnej optymalizacji działalności, redukcji kosztów i ryzyk oraz budowania przewagi konkurencyjnej. CSRD to nie tylko obowiązek, to szansa na zbudowanie przewagi opartej na transparentności, odpowiedzialności i danych.