Nauczanie indywidualne to koło ratunkowe dla uczniów, którym zdrowie blokuje drogę do szkolnej ławki. Pamiętaj, to nie edukacja domowa – tutaj lekcje prowadzą wykwalifikowani nauczyciele, czasem nawet na terenie szkoły dzięki przepisom z grudnia 2024. Ścieżka administracyjna jest logiczna: zaczynasz od zaświadczenia lekarza specjalisty, składasz wniosek w publicznej poradni PPP, a z orzeczeniem udajesz się do dyrektora. Cała procedura to zaledwie trzy konkretne etapy.
Czym jest nauczanie indywidualne i dla kogo jest przeznaczone?
Nauczanie indywidualne to specjalna forma organizacji kształcenia, stworzona z myślą o uczniach, których stan zdrowia uniemożliwia lub znacznie utrudnia uczęszczanie do szkoły. Jest to rozwiązanie czasowe, przyznawane na okres choroby, rekonwalescencji lub zaostrzenia objawów przewlekłych schorzeń. Celem jest zapewnienie ciągłości edukacji przy jednoczesnym uwzględnieniu możliwości psychofizycznych dziecka.
Warto od razu zaznaczyć, że nauczanie indywidualne nie jest edukacją domową (gdzie rodzic przejmuje rolę nauczyciela). W tym przypadku lekcje prowadzą wykwalifikowani nauczyciele ze szkoły, do której uczeń jest zapisany, realizując podstawę programową w zakresie dostosowanym do potrzeb ucznia. Jest to prawo przysługujące każdemu uczniowi w Polsce, który ze względów medycznych nie może zasiadać w szkolnej ławce.
Kto może ubiegać się o nauczanie indywidualne?
Podstawowym i jedynym kryterium przyznania nauczania indywidualnego jest stan zdrowia ucznia. Nie jest to forma wsparcia dla dzieci, które mają jedynie problemy z nauką, zachowaniem czy niechęcią do szkoły, ale są fizycznie i psychicznie zdolne do udziału w zajęciach grupowych.
Decydujący głos ma tutaj lekarz specjalista, który ocenia, czy choroba faktycznie uniemożliwia chodzenie do placówki. Orzeczenie wydaje się zazwyczaj na okres nie krótszy niż 30 dni.
Przykładowe sytuacje zdrowotne kwalifikujące do nauczania indywidualnego:
- Poważne urazy i kontuzje (np. skomplikowane złamania kończyn, urazy kręgosłupa uniemożliwiające poruszanie się).
- Choroby przewlekłe w fazie zaostrzenia (np. ciężka astma, cukrzyca z częstymi hipoglikemiami, choroby nowotworowe, choroby autoimmunologiczne).
- Stany pooperacyjne wymagające długiej rekonwalescencji w domu.
- Zaburzenia psychiczne (np. silne fobie szkolne, stany lękowe, ciężka depresja), które uniemożliwiają funkcjonowanie w grupie rówieśniczej.
- Ciąża uczennicy (w przypadku powikłań lub zaleceń lekarskich).
Jak załatwić nauczanie indywidualne? Procedura krok po kroku
Proces uzyskania nauczania indywidualnego może wydawać się skomplikowany, ale w rzeczywistości jest to logiczna ścieżka administracyjna. Cała procedura zamyka się zazwyczaj w trzech głównych etapach, które wymagają współpracy między rodzicem, lekarzem, poradnią a szkołą.
Krok 1: Wizyta u lekarza specjalisty i zaświadczenie lekarskie
Wszystko zaczyna się w gabinecie lekarskim. Musisz udać się do lekarza specjalisty odpowiedniego dla schorzenia dziecka (np. ortopedy, psychiatry, kardiologa). Lekarz POZ (rodzinny) zazwyczaj nie wystawia takich dokumentów, chyba że posiada odpowiednią specjalizację.
Lekarz musi wystawić zaświadczenie o stanie zdrowia dziecka dla celów nauczania indywidualnego. Dokument ten powinien być wystawiony na specjalnym druku (często dostępnym w poradniach psychologiczno-pedagogicznych) i musi zawierać:
- Diagnozę lekarską.
- Określenie czasu, na jaki potrzebne jest nauczanie (min. 30 dni, zazwyczaj semestr lub rok szkolny).
- Jasne uzasadnienie, dlaczego stan zdrowia uniemożliwia uczęszczanie do szkoły.
Krok 2: Wniosek do Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej (PPP)
Gdy masz już zaświadczenie od lekarza, kolejnym krokiem jest wizyta w publicznej Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej (PPP), pod którą podlega szkoła Twojego dziecka (nie może to być poradnia prywatna). Jako rodzic lub opiekun prawny składasz tam wniosek o wydanie orzeczenia o potrzebie nauczania indywidualnego.
Do wniosku dołączasz zaświadczenie lekarskie oraz często opinię ze szkoły o funkcjonowaniu dziecka (którą przygotowują nauczyciele). Następnie zbiera się Zespół Orzekający poradni. Zespół ten analizuje dokumentację i wydaje oficjalne orzeczenie. Dokument ten jest wiążący dla szkoły.
Krok 3: Decyzja dyrektora szkoły i organizacja zajęć
Ostatni etap to dostarczenie otrzymanego orzeczenia do dyrektora szkoły. Na podstawie tego dokumentu dyrektor występuje do organu prowadzącego (gminy lub powiatu) o zatwierdzenie godzin nauczania.
Po uzyskaniu zgody organu prowadzącego, dyrektor organizuje zajęcia: przydziela nauczycieli (zazwyczaj tych samych, którzy uczą klasę dziecka) oraz ustala tygodniowy plan lekcji w porozumieniu z rodzicami. Od tego momentu nauczanie indywidualne staje się faktem.
Dokumenty potrzebne do nauczania indywidualnego – lista kontrolna
Aby sprawnie przejść przez biurokrację, warto przygotować komplet dokumentów. Braki formalne mogą wydłużyć czas oczekiwania na decyzję, co jest stresujące zarówno dla rodzica, jak i chorego ucznia.
Oto co musisz zgromadzić:
- Zaświadczenie lekarskie (na druku KS lub dedykowanym formularzu poradni) – wystawione przez specjalistę.
- Wniosek rodzica do Zespołu Orzekającego – formularz dostępny w sekretariacie poradni lub na jej stronie www.
- Opinia szkoły o uczniu – dokument przygotowywany przez wychowawcę i pedagoga szkolnego (często szkoła przesyła go bezpośrednio do poradni, ale warto tego dopilnować).
- Orzeczenie o potrzebie nauczania indywidualnego – finalny dokument, który otrzymasz z poradni i zanosisz do szkoły.
- Wniosek do dyrektora szkoły – proste podanie o zorganizowanie nauczania na podstawie dostarczonego orzeczenia.
Gdzie odbywają się zajęcia? Zmiany w przepisach
Standardowo, przez wiele ostatnich lat, nauczanie indywidualne odbywało się wyłącznie w domu ucznia (lub miejscu jego pobytu). Nauczyciele przychodzili do dziecka, co zapewniało izolację niezbędną w wielu chorobach, ale jednocześnie ograniczało kontakty społeczne.
Ważna zmiana: Od grudnia 2024 roku obowiązują znowelizowane przepisy, które wprowadzają istotną elastyczność. Obecnie zajęcia nauczania indywidualnego mogą odbywać się na terenie szkoły, pod warunkiem że:
- Szkoła dysponuje odrębnym pomieszczeniem, w którym mogą odbywać się takie zajęcia (zapewniającym spokój i bezpieczeństwo zdrowotne).
- Dyrektor szkoły wyrazi na to zgodę.
- Stan zdrowia ucznia pozwala na dowiezienie go do placówki.
To przełomowa zmiana dla uczniów, którzy np. mają złamaną nogę, ale chcą przebywać w środowisku szkolnym, lub dla dzieci z fobią szkolną, dla których wejście do budynku szkoły (ale do osobnej sali, bez wchodzenia do klasy) jest elementem terapii. Decyzja o miejscu prowadzenia zajęć zależy od ustaleń między rodzicami a dyrektorem.
Ile godzin zajęć przysługuje na nauczaniu indywidualnym?
Wymiar godzin na nauczaniu indywidualnym jest znacznie niższy niż w przypadku standardowej nauki w klasie. Wynika to z faktu, że praca „jeden na jeden” jest dużo bardziej intensywna i efektywna. Nauczyciel nie musi poświęcać czasu na dyscyplinowanie grupy czy sprawdzanie obecności, więc materiał realizowany jest szybciej.
Tygodniowy wymiar godzin (zgodnie z rozporządzeniem) wynosi:
- Klasy I–III szkoły podstawowej: od 6 do 8 godzin.
- Klasy IV–VI szkoły podstawowej: od 8 do 10 godzin.
- Klasy VII–VIII szkoły podstawowej: od 10 do 12 godzin.
- Szkoły ponadpodstawowe (liceum, technikum): od 12 do 16 godzin.
Warto pamiętać, że dyrektor szkoły, na wniosek rodziców, może wystąpić o zwiększenie tej liczby godzin, ale zależy to od możliwości finansowych gminy.
Nauczanie indywidualne a zindywidualizowana ścieżka kształcenia – różnice
Rodzice bardzo często mylą te dwa pojęcia, a różnica jest fundamentalna. Błędne zrozumienie może prowadzić do złożenia wniosku o niewłaściwą formę pomocy.
Nauczanie indywidualne jest przeznaczone dla dzieci, które nie mogą chodzić do szkoły. Uczeń ma 100% lekcji sam na sam z nauczycielem (w domu lub w osobnej sali). Nie ma kontaktu z klasą podczas lekcji.
Zindywidualizowana ścieżka kształcenia jest dla uczniów, którzy chodzą do szkoły, ale ze względu na trudności (np. emocjonalne lub zdrowotne) nie są w stanie realizować wszystkich przedmiotów z całą klasą. W tym modelu uczeń może np. chodzić na WF, plastykę i godzinę wychowawczą z klasą, ale matematykę i język polski mieć indywidualnie. To forma hybrydowa, która zapobiega wykluczeniu społecznemu.
Czy nauczanie indywidualne jest na zawsze? Powrót do szkoły
Orzeczenie o nauczaniu indywidualnym jest wydawane na czas określony (zazwyczaj do końca roku szkolnego lub na okres rekonwalescencji). Nie jest to wyrok ani decyzja nieodwracalna.
Jeśli stan zdrowia dziecka poprawi się szybciej, niż przewidywano, można zrezygnować z nauczania indywidualnego w dowolnym momencie. Wystarczy, że lekarz wystawi zaświadczenie o braku przeciwwskazań do powrotu do grupy rówieśniczej. Na tej podstawie rodzic składa wniosek do dyrektora szkoły o zawieszenie lub zakończenie nauczania indywidualnego, a dziecko wraca do swojej klasy. Powrót do szkoły jest zazwyczaj priorytetem, o ile tylko zdrowie na to pozwala.