Nauczanie indywidualne obejmuje wszystkie obowiązkowe przedmioty z ramowego planu nauczania – żadnych braków w edukacji. Różnica? Zamiast całych dni w ławce pracujesz z nauczycielem jeden na jeden, co pozwala skondensować materiał do kilkunastu godzin tygodniowo. Polski, matematyka, języki – priorytet, ale WF, plastyka czy praktyki zawodowe też muszą się pojawić, choć w formie dostosowanej do Twojego zdrowia i możliwości. System jest elastyczny, ale pod kontrolą dyrektora.
Czy na nauczaniu indywidualnym są wszystkie przedmioty?
Wielu rodziców i uczniów obawia się, że przejście na nauczanie indywidualne oznacza „okrojenie” edukacji i braki w wiedzy. Należy jednak jasno podkreślić: uczeń objęty tą formą kształcenia formalnie realizuje wszystkie obowiązkowe zajęcia edukacyjne wynikające z ramowego planu nauczania dla danej klasy. Nie jest to edukacja domowa, gdzie odpowiedzialność za naukę biorą na siebie rodzice – tutaj nadal to szkoła i nauczyciele odpowiadają za realizację podstawy programowej.
Różnica polega na formie i wymiarze czasu. Zamiast siedzieć w ławce przez 7–8 godzin dziennie, uczeń pracuje z nauczycielami w systemie „jeden na jeden” (zazwyczaj w domu, a od niedawna – na wniosek rodziców – możliwe jest to także w odrębnym pomieszczeniu w szkole). Dzięki bezpośredniemu kontaktowi z pedagogiem proces przyswajania wiedzy jest znacznie szybszy, co pozwala na realizację pełnego materiału w znacznie krótszym czasie.
Wymiar godzin a liczba przedmiotów – jak to pogodzić?
Mogłoby się wydawać niemożliwe, aby zmieścić 12–15 przedmiotów szkolnych w zaledwie kilku czy kilkunastu godzinach tygodniowo. Jest to jednak wykonalne dzięki wysokiej efektywności pracy indywidualnej. Nauczyciel nie musi sprawdzać obecności, uciszać klasy czy tłumaczyć tego samego zagadnienia kilka razy różnym uczniom. Cała uwaga skupiona jest na jednym dziecku, co pozwala na tzw. kondensację materiału.
Wymiar godzin przyznawanych na nauczanie indywidualne jest ściśle określony przez przepisy oświatowe i zależy od etapu edukacyjnego. Dyrektor szkoły nie może przyznać mniej godzin niż przewiduje minimum (chyba że na wyraźny wniosek rodziców ze względów zdrowotnych), ale może – za zgodą organu prowadzącego (gminy/miasta) – ten wymiar zwiększyć.
Tygodniowy wymiar godzin zajęć indywidualnego nauczania wynosi zazwyczaj:
- Klasy I–III szkoły podstawowej: od 6 do 8 godzin tygodniowo.
- Klasy IV–VI szkoły podstawowej: od 8 do 10 godzin tygodniowo.
- Klasy VII–VIII szkoły podstawowej: od 10 do 12 godzin tygodniowo.
- Szkoły ponadpodstawowe (licea, technika): od 12 do 16 godzin tygodniowo.
Jakie przedmioty są realizowane w domu, a jakie w szkole?
Zasadą jest, że nauczanie indywidualne odbywa się w miejscu pobytu ucznia (najczęściej w domu), ponieważ jest to forma wsparcia dla dzieci chorych, których stan zdrowia uniemożliwia chodzenie do szkoły. Jednak przepisy kładą duży nacisk na integrację z rówieśnikami. Jeśli zdrowie ucznia na to pozwala (co musi wynikać z orzeczenia lekarskiego), dyrektor ma obowiązek zorganizować udział ucznia w wybranych zajęciach na terenie szkoły.
Oznacza to, że w praktyce często stosuje się model hybrydowy. Przedmioty wymagające ciszy i skupienia realizowane są w domu, natomiast te, które opierają się na pracy grupowej lub nie wymagają dużego wysiłku intelektualnego, mogą odbywać się z klasą. Jest to jednak zależne wyłącznie od zaleceń lekarza i ustaleń z dyrektorem.
Przedmioty ogólnokształcące (polski, matematyka, języki)
To absolutny trzon nauczania indywidualnego. Na język polski, matematykę oraz języki obce przeznacza się zazwyczaj największą pulę godzin z przyznanego limitu. Są to przedmioty egzaminacyjne (Egzamin Ósmoklasisty, Matura), dlatego ich realizacja odbywa się w trybie priorytetowym.
Nauczyciele tych przedmiotów przychodzą do domu ucznia (lub prowadzą zajęcia w wydzielonej sali w szkole) najczęściej. W przypadku przedmiotów takich jak historia, geografia, biologia czy chemia, liczba godzin jest zazwyczaj mniejsza – często jest to np. jedna godzina tygodniowo lub jedna godzina na dwa tygodnie, co wymaga od ucznia nieco więcej pracy własnej w ramach utrwalania materiału.
WF, plastyka, muzyka i technika
Wielu rodziców zastanawia się, jak wygląda WF w małym pokoju ucznia. Tutaj podejścia są dwa. Jeśli uczeń posiada zwolnienie lekarskie z ćwiczeń fizycznych (co przy nauczaniu indywidualnym jest częste), przedmiot ten nie jest realizowany, a na świadectwie pojawia się wpis „zwolniony”.
Jeśli jednak zwolnienia nie ma, WF realizowany jest w formie teoretycznej (np. nauka przepisów gier, historia sportu, zagadnienia zdrowotne) lub lekkich ćwiczeń dostosowanych do choroby (np. gimnastyka korekcyjna), o ile lekarz na to zezwoli. Podobnie wygląda sytuacja z plastyką, muzyką czy techniką – są one realizowane w minimalnym wymiarze, często łączone w bloki tematyczne, a ocena opiera się na wiedzy teoretycznej lub prostych pracach projektowych możliwych do wykonania w domu.
Przedmioty zawodowe w technikum i szkole branżowej
To najbardziej skomplikowany aspekt nauczania indywidualnego. O ile przedmioty teoretyczne zawodowe można zrealizować z nauczycielem przy biurku, o tyle praktyczna nauka zawodu często jest niemożliwa do przeprowadzenia w warunkach domowych. Nie da się przecież zamontować tokarki czy stanowiska mechatronicznego w salonie.
W takiej sytuacji stosuje się różne rozwiązania, w zależności od elastyczności szkoły i stanu zdrowia ucznia:
- Realizacja praktyk w szkole: Uczeń przychodzi do szkoły tylko na zajęcia praktyczne w warsztatach (indywidualnie lub z grupą), a resztę przedmiotów ma w domu.
- Przesunięcie praktyk: Jeśli choroba jest czasowa (np. złamanie, operacja), dyrektor może zgodzić się na realizację praktyk w innym terminie (np. w wakacje lub w kolejnym roku szkolnym).
- Urlop zdrowotny: W skrajnych przypadkach, gdy stan zdrowia całkowicie wyklucza zajęcia praktyczne, a są one niezbędne do promocji, uczeń może być zmuszony do wzięcia rocznego urlopu, aby nie stracić roku i uzupełnić tylko praktyki po wyzdrowieniu.
Czy można zrezygnować z niektórych przedmiotów?
W polskim systemie prawnym nie ma możliwości, aby uczeń „wybrał sobie”, że nie chce uczyć się fizyki czy geografii. Istnieje jednak istotne narzędzie prawne zwane odstąpieniem od realizacji niektórych treści nauczania. Nie jest to całkowite zwolnienie z przedmiotu, ale znaczne ułatwienie.
Dyrektor szkoły, na wniosek nauczyciela i po zasięgnięciu opinii rodziców, może zezwolić na pominięcie pewnych partii materiału, które są zbyt obciążające dla chorego ucznia lub niemożliwe do zrealizowania w domu. Na przykład na chemii można zrezygnować z przeprowadzania skomplikowanych doświadczeń, omawiając je tylko teoretycznie. Uczeń nadal otrzymuje ocenę z przedmiotu, ale zakres wymaganej wiedzy jest dostosowany do jego możliwości psychofizycznych. Całkowite zwolnienie z zajęć możliwe jest wyłącznie w przypadku WF (zwolnienie lekarskie) oraz drugiego języka obcego (dla uczniów z wadą słuchu lub głęboką dysleksją, na podstawie opinii poradni).
Kto decyduje o podziale godzin na przedmioty?
Ostateczny kształt tygodniowego planu zajęć zależy od dyrektora szkoły. To on, po otrzymaniu orzeczenia z Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej, ustala organizację nauczania. Dyrektor musi wziąć pod uwagę zalecenia z orzeczenia (np. „nacisk na przedmioty humanistyczne”), ale musi też „zmieścić się” w przyznanym limicie godzin finansowanym przez organ prowadzący.
W praktyce plan ten jest ustalany w porozumieniu z rodzicami. Warto na samym początku roku szkolnego spotkać się z dyrekcją i ustalić priorytety – jeśli uczeń jest w klasie maturalnej o profilu biologiczno-chemicznym, dyrektor zazwyczaj przydzieli więcej godzin na te właśnie przedmioty, kosztem np. wiedzy o społeczeństwie czy historii, które zostaną zrealizowane w wymiarze minimalnym niezbędnym do wystawienia oceny.