Praca pedagoga specjalnego to wciąż spora niewiadoma dla wielu nauczycieli, bo wymiar godzin przy tablicy nie jest sztywny. Twoje pensum wynosi zazwyczaj 20 lub 22 godziny tygodniowo, ale ostateczna decyzja należy do lokalnego samorządu, a nie bezpośrednio do ustawy. Choć całkowity etat to standardowe 40 godzin, to czas bezpośredniej pracy z uczniem zależy od uchwały konkretnej gminy. Sprawdź, jak dokładnie rozliczać ten czas i nadgodziny.
Podstawa prawna: Kto decyduje o pensum pedagoga specjalnego?
W przeciwieństwie do nauczycieli przedmiotowych (np. polonistów czy matematyków), których pensum jest sztywno określone w Karcie Nauczyciela na poziomie 18 godzin, czas pracy pedagoga specjalnego jest regulowany inaczej. Kluczowy jest tutaj artykuł 42 ust. 7 pkt 3 lit. b Karty Nauczyciela.
Przepis ten deleguje uprawnienia do ustalania tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć na organ prowadzący (najczęściej jest to gmina, miasto lub powiat). Oznacza to, że Twój wymiar pracy „przy tablicy” nie wynika bezpośrednio z ustawy, ale z lokalnej uchwały samorządu, pod który podlega Twoja szkoła. To dlatego pedagog specjalny w Warszawie może mieć inne pensum niż ten sam specjalista pracujący w mniejszej gminie na Podkarpaciu.
Ile wynosi pensum pedagoga specjalnego w 2025 roku?
Mimo że to samorządy decydują o dokładnej liczbie godzin, Karta Nauczyciela stawia jedną, nieprzekraczalną granicę. Tygodniowy obowiązkowy wymiar godzin zajęć pedagoga specjalnego nie może przekraczać 22 godzin.
W praktyce, w roku szkolnym 2024/2025 oraz 2025/2026, organy prowadzące najczęściej ustalają pensum na poziomie:
- 20 godzin – co jest coraz częstszym standardem w wielu miastach, dążącym do ujednolicenia czasu pracy specjalistów.
- 22 godziny – to maksymalny dopuszczalny wymiar, wciąż popularny w wielu gminach szukających oszczędności budżetowych.
Wymiar godzin w szkołach i przedszkolach publicznych
W placówkach publicznych (samorządowych) Twoim „świętym graalem” jest uchwała rady gminy lub miasta w sprawie tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć nauczycieli, którym nie ustalono wymiaru w art. 42 ust. 3 Karty Nauczyciela.
Jeśli starasz się o pracę lub właśnie ją zaczynasz, nie bój się zapytać dyrektora o ten dokument. To w nim znajdziesz tabelę, która czarno na białym określa, czy będziesz pracować bezpośrednio z uczniami przez 20, czy 22 godziny. Pamiętaj, że dyrektor szkoły nie może samowolnie zmieniać tego wymiaru – musi trzymać się zapisów uchwały.
Czas pracy w placówkach niepublicznych i prywatnych
Sytuacja wygląda zupełnie inaczej w szkołach i przedszkolach niepublicznych. Tutaj Karta Nauczyciela nie obowiązuje w zakresie pensum (chyba że placówka dobrowolnie wpisała jej zasady do swojego statutu).
W sektorze prywatnym podstawą jest Kodeks Pracy. Zazwyczaj oznacza to zatrudnienie na pełen etat w wymiarze 40 godzin tygodniowo. Dyrektor placówki niepublicznej ustala w umowie, ile z tych 40 godzin musisz poświęcić na bezpośrednią pracę z dzieckiem (np. 25 lub 30 godzin), a ile na dokumentację. „Pensum” w rozumieniu oświatowym jest tu pojęciem umownym.
Pensum a całkowity czas pracy – 40h vs „tablica”
Wielu początkujących pedagogów myli pensum z całkowitym czasem pracy. Pensum (np. 22 godziny) to czas przeznaczony na bezpośrednią pracę z uczniami lub na ich rzecz. Jednak zgodnie z art. 42 ust. 1 Karty Nauczyciela, całkowity czas pracy nauczyciela zatrudnionego w pełnym wymiarze wynosi do 40 godzin tygodniowo.
Co robisz w ramach różnicy między 40 godzinami a Twoim pensum?
- Prowadzisz dokumentację (IPET, WOPFU, dzienniki zajęć).
- Współpracujesz z rodzicami i innymi nauczycielami.
- Przygotowujesz się do zajęć i tworzysz pomoce dydaktyczne.
- Uczestniczysz w radach pedagogicznych i zespołach ds. pomocy psychologiczno-pedagogicznej.
- Doskonalisz się zawodowo (szkolenia, samokształcenie).
Pensum łączone – jak rozliczać etat łączony?
W roku 2025, ze względu na braki kadrowe, powszechna jest sytuacja, w której jeden nauczyciel łączy stanowiska. Przykładowo: masz 10 godzin jako nauczyciel wspomagający (pensum 20h) i 12 godzin jako pedagog specjalny (pensum 22h). Jakie jest Twoje obowiązujące pensum?
W takim przypadku stosuje się zasadę pensum łączonego (zgodnie z art. 42 ust. 5c Karty Nauczyciela). Nie dodaje się godzin „na sztywno”. Organ prowadzący lub dyrektor wylicza tzw. średnią ważoną.
Wymiar etatu ustala się, sumując cząstkowe wymiary zatrudnienia na poszczególnych stanowiskach. Dzięki temu Twoje osobiste pensum może wynosić np. 21 godzin (jako liczba zaokrąglona do pełnych godzin), co wpływa na próg, od którego liczone są godziny ponadwymiarowe.
Co wchodzi w zakres pensum pedagoga specjalnego?
Godziny „pensum” to czas, w którym musisz być dostępny dla uczniów i prowadzić konkretne działania. Nie są to jednak typowe lekcje przedmiotowe.
W ramach swojego obowiązkowego wymiaru (np. 20 lub 22 godzin) realizujesz:
- Zajęcia rewalidacyjne (jeśli posiadasz odpowiednie kwalifikacje szczegółowe).
- Zajęcia z zakresu pomocy psychologiczno-pedagogicznej (np. Trening Umiejętności Społecznych – TUS, zajęcia korekcyjno-kompensacyjne).
- Bieżące wsparcie uczniów w rozwiązywaniu problemów szkolnych i rówieśniczych.
- Doradztwo dla uczniów, rodziców i nauczycieli.
- Działania profilaktyczne i mediacyjne.
Godziny ponadwymiarowe i doraźne zastępstwa
Czy pedagog specjalny może mieć nadgodziny? Tak, ale z pewnymi ograniczeniami. Godziny ponadwymiarowe mogą być przydzielone w wymiarze do 1/4 etatu (obowiązkowo) lub do 1/2 etatu (za Twoją zgodą).
Częstym pytaniem jest, czy pedagog specjalny może iść na zastępstwo doraźne za matematyka czy polonistę. Zgodnie z prawem, jest to możliwe, jeśli posiadasz kwalifikacje do nauczania tego przedmiotu. Jeśli ich nie masz, dyrektor może przydzielić Ci zastępstwo, ale powinieneś w tym czasie realizować zajęcia opiekuńczo-wychowawcze lub własne zajęcia specjalistyczne, a nie prowadzić lekcję przedmiotową.