„Machen” po niemiecku: kompletna odmiana w tabelach

Czasownik „machen” (robić) to niemiecki filar komunikacji – regularny, lecz kryjący niuanse w 7 trybach i czasach. Artykuł kompleksowo omawia jego koniugację: od prostego Präsens (ich mache) po złożony Futur II (werde gemacht haben), wyjaśniając kluczowe różnice między Perfekt (mowa) a Präteritum (piśmo). Dodatkowo demaskuje pułapki: skrócony Imperativ (mach!), subtelności Konjunktiv II (würde machen) oraz kontrast z „tun” – gdzie Musik machen to konkret, a Gutes tun abstrakcja. Praktyczne tabele i wskazówki uczą, jak unikać błędów.

Odmiana czasownika „machen” w czasie teraźniejszym (Präsens)

Czas teraźniejszy Präsens to podstawa komunikacji w języku niemieckim. Odmiana czasownika „machen” (robić) w tym czasie jest regularna i stosunkowo prosta. Dla wszystkich osób liczby pojedynczej i mnogiej stosujemy następujące końcówki: -e dla ich, -st dla du, -t dla er/sie/es oraz -t dla ihr. Formy wir, sie i Sie przyjmują końcówkę -en. Pełna koniugacja prezentuje się następująco:

• ich mache (ja robię)
• du machst (ty robisz)
• er/sie/es macht (on/ona/ono robi)
• wir machen (my robimy)
• ihr macht (wy robicie)
• sie/Sie machen (oni/one robią; Pan/Pani robi)

Przykłady zdań ilustrujących użycie w kontekście: Ich mache Hausaufgaben (Odrabiam zadanie domowe), Sie macht Kaffee (Ona robi kawę). Warto zauważyć, że w zdaniach oznajmujących odmieniony czasownik zajmuje drugie miejsce, np. Am Abend mache ich Sport (Wieczorem uprawiam sport). Czas Präsens służy nie tylko do opisu teraźniejszości – wyraża też przyszłość, gdy towarzyszą mu określenia czasu jak morgen (jutro) lub nächste Woche (w przyszłym tygodniu).

Formy czasu przeszłego: Präteritum i Perfekt

W języku niemieckim istnieją dwa podstawowe sposoby wyrażania przeszłości: Präteritum (czas przeszły prosty) i Perfekt (czas przeszły złożony). Dla czasownika „machen” odmiana w Präteritum wygląda następująco:

• ich machte
• du machtest
• er/sie/es machte
• wir machten
• ihr machtet
• sie/Sie machten

Perfekt tworzymy z posiłkowym czasownikiem haben oraz imiesłowem biernym gemacht. Pełna koniugacja: ich habe gemacht, du hast gemacht, er hat gemacht, wir haben gemacht, ihr habt gemacht, sie haben gemacht.
Różnica w zastosowaniu jest kluczowa: Präteritum dominuje w piśmie i narracji (Er machte seine Arbeit sorgfältig – On wykonywał swoją pracę starannie), podczas gdy Perfekt powszechnie używa się w mowie potocznej (Ich habe gestern Kuchen gemacht – Wczoraj upiekłam ciasto). Warto zapamiętać, że machen należy do czasowników regularnych, więc jego imiesłów bierny (gemacht) nie zmienia rdzenia.

Odmiana w czasie przyszłym (Futur I i Futur II)

Czas przyszły w języku niemieckim wyrażamy głównie przez Futur I i Futur II. Futur I składa się z czasownika posiłkowego werden w odpowiedniej formie oraz bezokolicznika głównego czasownika. Dla „machen” wygląda to następująco:

• ich werde machen
• du wirst machen
• er/sie/es wird machen
• wir werden machen
• ihr werdet machen
• sie/Sie werden machen

Futur II służy do wyrażania czynności zakończonych w przyszłości. Tworzymy go z werden, imiesłowu biernego (gemacht) oraz czasownika haben. Przykład: Ich werde bis morgen die Aufgabe gemacht haben (Do jutra wykonam to zadanie). W praktyce Niemcy często zastępują Futur I czasem teraźniejszym, gdy kontekst jest jasny, np. Morgen mache ich das zamiast Morgen werde ich das machen. Futur II jest używany rzadziej, głównie dla podkreślenia dokonania czynności przed określonym momentem.

Tryb przypuszczający (Konjunktiv I i II)

Tryb przypuszczający służy do wyrażania hipotez, życzeń lub uprzejmych próśb. Konjunktiv I opiera się na formie bezokolicznika i jest stosowany głównie w mowie zależnej. Dla „machen” odmiana wygląda tak:

• ich mache
• du machest
• er/sie/es mache
• wir machen
• ihr machet
• sie/Sie machen

Konjunktiv II wyraża sytuacje nierzeczywiste. Dla czasowników regularnych jak „machen” tworzymy go przez dodanie würde + bezokolicznik: ich würde machen, du würdest machen itd. W praktyce Konjunktiv II jest częściej używany niż Konjunktiv I, który brzmi często archaicznie. Przykłady zastosowania:

• Wenn ich Zeit hätte, würde ich das machen (Gdybym miał czas, zrobiłbym to) – hipotetyczna sytuacja.
• Könntest du das machen? (Czy mógłbyś to zrobić?) – uprzejma prośba.
  W drugiej osobie liczby pojedynczej i mnogiej stosuje się często formy skrócone: mach! (zrób!) zamiast mache!, macht! (róbcie!) zamiast machet!.
  

Formy rozkazujące (Imperativ)

Tryb rozkazujący w języku niemieckim służy do wyrażania poleceń, próśb lub instrukcji. Dla czasownika „machen” tworzymy go w następujący sposób:

• Druga osoba liczby pojedynczej (du): odcinamy końcówkę -st od formy teraźniejszej, otrzymując mach!. W języku potocznym często pomija się -e, stąd dopuszczalna jest również krótsza forma mach!. Przykład: Mach deine Hausaufgaben! (Zrób swoje zadanie domowe!).
• Druga osoba liczby mnogiej (ihr): używamy pełnej formy macht! bez zaimka. Przykład: Macht bitte laut! (Proszę mówić głośno!).
• Forma grzecznościowa (Sie): stosujemy bezokolicznik z zaimkiem Sie na końcu zdania: Machen Sie das Fenster zu! (Niech Pan/Pani zamknie okno!).

Wskazówki praktyczne:

• Aby prośba brzmiała uprzejmiej, dodajemy słowo bitte (proszę), np. Mach bitte die Tür auf! (Otwórz proszę drzwi!).
• W przypadku czasowników rozdzielnie złożonych, przedrostek przesuwa się na koniec zdania, np. Räum dein Zimmer auf! (Posprzątaj swój pokój!).

Imiesłowy: Partizip Präsens i Partizip Perfekt

Imiesłowy odgrywają kluczową rolę w konstrukcjach gramatycznych. Dla „machen” tworzymy je według schematu:

• Partizip Präsens (imiesłów czynny): dodajemy końcówkę -d do bezokolicznika, tworząc machend (robiący). Pełni funkcję przymiotnika lub przysłówka, np. Der lachende Mann (Śmiejący się mężczyzna).
• Partizip Perfekt (imiesłów bierny): dla czasowników regularnych jak „machen” to gemacht (zrobiony). Występuje w czasach złożonych (Perfekt, Plusquamperfekt) oraz stronie biernej, np. Ich habe den Kuchen gemacht (Zrobiłem ciasto).

Zastosowanie w zdaniach:

• Partizip I opisuje czynność równoczesną: Sie arbeitete singend (Pracowała, śpiewając).
• Partizip II w stronie biernej: Das Buch wird gelesen (Książka jest czytana).

Różnice między „machen” a „tun”

Choć oba czasowniki oznaczają „robić”, różnią się kontekstem użycia:

Ostrzeżenie! „Tun” często brzmi nieformalnie – w piśmie zastępuj je „machen” tam, gdzie to możliwe.

Pełna odmiana czasownika „machen” w języku niemieckim