Zastanawiasz się, czy po terapii pedagogicznej możesz pracować jako nauczyciel wspomagający? Przepisy są twoim sojusznikiem – ten dyplom daje pełne uprawnienia, bo to integralna część pedagogiki specjalnej . Twój entuzjazm może jednak szybko zgasnąć przy układaniu planu zajęć. Choć legalnie wejdziesz do klasy, możesz stracić płatne godziny rewalidacji, jeśli twoje kwalifikacje nie pokryją się idealnie z orzeczeniem ucznia. To klasyczna biurokratyczna pułapka, którą musisz znać przed podpisaniem umowy.
Nauczyciel wspomagający – kim jest w świetle prawa?
W polskim systemie oświaty termin „nauczyciel wspomagający” funkcjonuje jedynie potocznie. W oficjalnych dokumentach i przepisach prawa oświatowego stanowisko to nosi nazwę nauczyciela współorganizującego kształcenie.
Jest on zatrudniany w szkołach i przedszkolach (w oddziałach integracyjnych lub ogólnodostępnych), do których uczęszczają dzieci z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego. Najczęściej są to uczniowie z autyzmem (w tym z Zespołem Aspergera), niepełnosprawnościami sprzężonymi lub niepełnosprawnością intelektualną. Zadaniem takiego pedagoga jest wspieranie ucznia podczas lekcji, dostosowywanie materiałów edukacyjnych oraz współpraca z nauczycielem prowadzącym.
Czy po terapii pedagogicznej można być nauczycielem wspomagającym?
Odpowiedź brzmi: tak. Terapia pedagogiczna (często występująca pod nazwą pedagogika korekcyjna) jest jedną ze specjalności wchodzących w skład szeroko rozumianej pedagogiki specjalnej. Ukończenie studiów z tego zakresu daje formalne uprawnienia do zajmowania stanowiska nauczyciela współorganizującego kształcenie.
Należy jednak pamiętać, że samo posiadanie dyplomu to nie wszystko. Dyrektor szkoły, zatrudniając nauczyciela do konkretnego ucznia, kieruje się nie tylko „papierem”, ale przede wszystkim dobrem dziecka. Choć prawo pozwala terapeucie pedagogicznemu pełnić tę funkcję, w praktyce dyrektorzy często poszukują specjalistów, których wykształcenie ściśle odpowiada niepełnosprawności ucznia (np. spektrum autyzmu).
Wymagane kwalifikacje – co mówi rozporządzenie MEiN?
Kwestię tę precyzyjnie reguluje Rozporządzenie Ministra Edukacji i Nauki z dnia 14 września 2023 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli. Zgodnie z § 35 tego dokumentu, kwalifikacje do zajmowania stanowiska nauczyciela współorganizującego kształcenie posiada osoba, która:
- Ukończyła jednolite studia magisterskie lub studia pierwszego i drugiego stopnia na kierunku pedagogika specjalna (w dowolnym zakresie, a więc także terapii pedagogicznej) i posiada przygotowanie pedagogiczne.
- Ukończyła studia na kierunku innym niż pedagogika specjalna, ale posiada przygotowanie pedagogiczne oraz ukończyła studia podyplomowe z zakresu pedagogiki specjalnej (tutaj również terapia pedagogiczna jest uznawana).
- Ukończyła studia na kierunku pedagogika, na którym realizowane było kształcenie w zakresie pedagogiki specjalnej (np. pedagogika korekcyjna/terapia pedagogiczna) i posiada przygotowanie pedagogiczne.
Dla absolwentów terapii pedagogicznej kluczowy jest fakt, że ich specjalizacja mieści się w katalogu kwalifikacji uprawniających do „wspomagania”.
Terapia pedagogiczna a specyfika niepełnosprawności ucznia
Choć przepisy dają „zielone światło”, rzeczywistość szkolna bywa bardziej złożona. Terapia pedagogiczna przygotowuje przede wszystkim do pracy z dziećmi mającymi specyficzne trudności w uczeniu się (dysleksja, dysgrafia, dyskalkulia). Tymczasem nauczyciel wspomagający jest najczęściej przydzielany do uczniów z zaburzeniami rozwoju, takimi jak autyzm czy Zespół Aspergera.
Dyrektor szkoły może uznać, że terapeuta pedagogiczny posiada wystarczające kompetencje miękkie i dydaktyczne, by wspierać ucznia z autyzmem podczas lekcji matematyki czy języka polskiego. Jednakże, jeśli kandydat na to stanowisko nie posiada wiedzy na temat specyfiki funkcjonowania osoby w spektrum (np. nadwrażliwości sensorycznej czy trudności w komunikacji społecznej), może napotkać trudności w codziennej pracy.
Nauczyciel wspomagający dla ucznia z autyzmem i Zespołem Aspergera
W przypadku uczniów z autyzmem i Zespołem Aspergera (obecnie klasyfikowanych łącznie jako spektrum autyzmu), dyrektorzy szkół preferują kandydatów po kierunkach takich jak: Edukacja i rehabilitacja osób z zaburzeniami ze spektrum autyzmu.
Mimo to, terapeuta pedagogiczny może zostać zatrudniony do takiego dziecka jako nauczyciel współorganizujący. Prawo nie wymaga, aby „wspomagacz” miał wykształcenie identyczne z niepełnosprawnością ucznia (wymóg ten jest luźniejszy niż w przypadku prowadzenia zajęć rewalidacyjnych). Jest to częsta ścieżka kariery dla terapeutów pedagogicznych, którzy chcą zdobyć doświadczenie w pracy w szkole integracyjnej.
Pułapka kompetencyjna: Wspomaganie a prowadzenie rewalidacji
To najważniejszy punkt, który musisz zrozumieć, planując karierę. W szkole nauczyciel współorganizujący często ma w swoim pensum (wymiarze godzin) nie tylko obecność na lekcjach, ale także prowadzenie zajęć rewalidacyjnych (indywidualnej terapii z uczniem). I tu pojawia się problem.
O ile do „siedzenia na lekcji” (współorganizowania) Twoje kwalifikacje z terapii pedagogicznej są wystarczające, o tyle do prowadzenia rewalidacji muszą być one zgodne z rodzajem niepełnosprawności dziecka.
- Co możesz robić: Jako terapeuta pedagogiczny możesz prowadzić zajęcia korekcyjno-kompensacyjne (dla dzieci z dysleksją) oraz być nauczycielem współorganizującym na lekcjach.
- Czego możesz nie móc robić: Jeśli uczeń ma orzeczenie z powodu autyzmu, dyrektor może nie przydzielić Ci godzin rewalidacji, ponieważ do tego wymagane są kwalifikacje z zakresu spektrum autyzmu.
- Konsekwencje: Może to oznaczać niższy wymiar etatu lub konieczność „dobierania” godzin w świetlicy, zamiast prowadzenia specjalistycznej terapii 1 na 1.
Jak zwiększyć swoje szanse na rynku pracy?
Jeśli posiadasz dyplom z terapii pedagogicznej i chcesz być rozchwytywanym nauczycielem wspomagającym, warto uzupełnić wykształcenie o studia podyplomowe, które są najbardziej poszukiwane w szkołach. Dzięki temu staniesz się specjalistą „uniwersalnym”, mogącym prowadzić także rewalidację.
Najbardziej wartościowe kierunki to:
- Edukacja i rehabilitacja osób z zaburzeniami ze spektrum autyzmu – absolutny priorytet, biorąc pod uwagę liczbę orzeczeń w szkołach.
- Edukacja i rehabilitacja osób z niepełnosprawnością intelektualną (Oligofrenopedagogika) – pozwala pracować z dziećmi z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim, umiarkowanym lub znacznym.
- Integracja Sensoryczna (SI) – bardzo ceniona umiejętność przy pracy z dziećmi z zaburzeniami rozwojowymi.
Zmiany w przepisach – co warto wiedzieć o standardach kształcenia?
Rynek edukacyjny dynamicznie się zmienia. Nowe standardy kształcenia nauczycieli (wprowadzane stopniowo od 2019 roku, z kolejnymi aktualizacjami) kładą ogromny nacisk na pedagogikę specjalną.
Warto śledzić bieżące komunikaty MEiN, ponieważ przepisy dotyczące kwalifikacji ewoluują w stronę większej specjalizacji. Obecnie jednak (stan na rok szkolny 2024/2025), terapia pedagogiczna nadal jest mocną podstawą do wejścia w zawód nauczyciela współorganizującego, pod warunkiem świadomości pewnych ograniczeń w prowadzeniu rewalidacji specyficznej dla danej niepełnosprawności.