Zwolnienie z lekcji WF to nie „kartka na wszystko”, tylko kilka różnych rozwiązań – od jednorazowej notatki od rodzica, przez częściowe ograniczenie ćwiczeń, aż po pełne zwolnienie decyzją dyrektora na podstawie opinii lekarza. Wyjaśnione są tu aktualne przepisy, zasady obecności na sali, wpływ zwolnienia na ocenę na świadectwie oraz gotowe elementy do napisania poprawnego usprawiedliwienia.
Rodzaje zwolnień z WF – co mówią przepisy?
W polskim systemie oświaty, zgodnie z obowiązującym Rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej, funkcjonują dwa zasadnicze typy zwolnień z wychowania fizycznego. Pierwszym z nich jest zwolnienie z realizacji zajęć, które oznacza całkowitą rezygnację z uczestnictwa w lekcjach WF na określony czas (np. semestr lub rok). Stosuje się je w przypadkach poważnych kontuzji lub chorób przewlekłych uniemożliwiających jakąkolwiek aktywność fizyczną.
Drugim typem jest zwolnienie z wykonywania określonych ćwiczeń fizycznych. Jest to rozwiązanie elastyczne, pozwalające uczniowi uczestniczyć w lekcji, ale z wyłączeniem aktywności, które mogą mu zaszkodzić (np. przewroty przy problemach z kręgosłupem). Warto podkreślić, że mimo głośnych zapowiedzi zmian prawnych w poprzednich latach (tzw. „Lex Czarnek”), w roku szkolnym 2024/2025 nadal obowiązują dotychczasowe zasady, a kluczowym dokumentem pozostaje opinia lekarska, która nie musi pochodzić wyłącznie od specjalisty.
Jednorazowe zwolnienie z WF od rodziców – zasady i limity
Rodzic lub opiekun prawny ma prawo zwolnić dziecko z czynnego udziału w lekcji w sytuacjach nagłych i krótkotrwałych. Najczęściej dotyczy to chwilowej niedyspozycji zdrowotnej, która nie wymaga interwencji lekarza, ale uniemożliwia ćwiczenie na pełnych obrotach. Należy pamiętać, że takie usprawiedliwienie jest respektowane przez nauczyciela na zasadach określonych w Statucie Szkoły – zazwyczaj jest to okres od jednej lekcji do maksymalnie jednego tygodnia.
Rodzic w takim piśmie prosi o zwolnienie z ćwiczeń, a nie z obecności na lekcji (chyba że zachodzą inne okoliczności). Jest to narzędzie doraźne, którego nie można nadużywać do systematycznego unikania zajęć. Jeśli niedyspozycja się przedłuża, nauczyciel ma prawo wymagać opinii lekarskiej.
Najczęstsze powody jednorazowych zwolnień to:
- silne przeziębienie lub stan podgorączkowy,
- rekonwalescencja bezpośrednio po chorobie (np. po antybiotykoterapii),
- bolesna menstruacja u dziewcząt,
- lekkie urazy mechaniczne (np. stłuczenie, skręcenie),
- złe samopoczucie (np. ból głowy, brzucha).
Długoterminowe zwolnienie lekarskie z WF – procedura krok po kroku
Wiele osób błędnie zakłada, że „zwolnienie” wystawia lekarz. W świetle prawa oświatowego lekarz wydaje jedynie opinię o ograniczonych możliwościach uczestnictwa ucznia w zajęciach. Dokument ten jest podstawą dla dyrektora szkoły, który jako jedyny organ ma moc prawną, by wydać decyzję administracyjną o zwolnieniu ucznia z przedmiotu.
Procedura ta jest sformalizowana i wymaga zachowania odpowiedniej kolejności działań. Rodzic nie może po prostu wręczyć nauczycielowi WF kartki od lekarza i uznać sprawy za załatwioną. Dokumentacja musi trafić do sekretariatu lub dyrekcji, aby została przetworzona zgodnie z przepisami.
Oto jak wygląda ścieżka uzyskania długoterminowego zwolnienia:
- Wizyta lekarska: Udaj się z dzieckiem do lekarza, który wystawi opinię (zaświadczenie) określającą czas trwania zwolnienia oraz jego zakres (całkowite lub częściowe).
- Podanie do dyrektora: Na podstawie opinii lekarskiej, rodzic składa oficjalne podanie do dyrektora szkoły z prośbą o zwolnienie dziecka z zajęć WF.
- Decyzja dyrektora: Dyrektor wydaje pisemną decyzję zwalniającą ucznia z realizacji zajęć lub określonych ćwiczeń.
- Przekazanie informacji: Decyzja trafia do wychowawcy i nauczyciela WF, co formalnie zamyka proces.
Czy zwolnienie musi wystawić lekarz specjalista czy wystarczy lekarz rodzinny?
W roku szkolnym 2024/2025 lekarz podstawowej opieki zdrowotnej (rodzinny) nadal posiada pełne uprawnienia do wystawiania opinii o braku możliwości uczestnictwa w zajęciach WF. Przepisy nie nakładają bezwzględnego obowiązku wizyty u lekarza specjalisty (np. kardiologa czy ortopedy), aby uzyskać taki dokument.
Oznacza to, że popularne w mediach informacje o konieczności posiadania zaświadczenia wyłącznie od specjalisty nie znalazły odzwierciedlenia w ostatecznym kształcie przepisów. Szkoła nie ma prawa odrzucić opinii wydanej przez lekarza rodzinnego, jeśli jest ona poprawnie sformułowana. Jednak w przypadkach skomplikowanych schorzeń, dyrektorzy mogą sugerować konsultację specjalistyczną dla dobra dziecka.
Częściowe zwolnienie z WF – dlaczego warto z niego korzystać?
Częściowe zwolnienie to rozwiązanie kompromisowe, które jest znacznie korzystniejsze dla rozwoju społecznego i fizycznego dziecka niż całkowita rezygnacja z WF-u. Uczeń posiadający taką opinię nadal uczęszcza na lekcje, przebiera się w strój sportowy i bierze udział w rozgrzewce oraz tych elementach lekcji, które są dla niego bezpieczne.
Dzięki temu dziecko nie jest wykluczone z grupy rówieśniczej i nie traci kontaktu z klasą. Nauczyciel ma obowiązek dostosować wymagania do zaleceń lekarza, co pozwala uczniowi uzyskać ocenę za zaangażowanie, technikę dozwolonych ćwiczeń czy wiedzę teoretyczną, bez narażania zdrowia.
Przykłady sytuacji, w których stosuje się zwolnienie częściowe:
- uczulenie na chlor (zwolnienie wyłącznie z zajęć na basenie),
- problemy z błędnikiem lub kręgosłupem szyjnym (zwolnienie z przewrotów i stania na rękach),
- astma wysiłkowa (zwolnienie z biegów długodystansowych i testów wydolnościowych),
- rekonwalescencja po złamaniu ręki (zwolnienie z gier zespołowych, ale możliwość wykonywania ćwiczeń nóg i ogólnorozwojowych).
Zwolnienie z lekcji a obecność na sali gimnastycznej
Kluczową kwestią, która budzi wątpliwości rodziców, jest to, co dzieje się z uczniem w trakcie lekcji, z której jest zwolniony. Zgodnie z przepisami, szkoła ma obowiązek zapewnić uczniowi opiekę. Oznacza to, że uczeń zwolniony z ćwiczeń (zarówno doraźnie, jak i długoterminowo) musi przebywać na sali gimnastycznej pod nadzorem nauczyciela – jest to tzw. bierne uczestnictwo.
Istnieje jednak wyjątek od tej reguły. Jeśli lekcje WF wypadają na pierwszej lub ostatniej godzinie w planie zajęć, dyrektor szkoły może zezwolić uczniowi na późniejsze przychodzenie do szkoły lub wcześniejsze wyjście do domu. Wymaga to jednak złożenia przez rodziców odrębnego oświadczenia, w którym biorą oni pełną odpowiedzialność prawną za bezpieczeństwo dziecka w tym czasie.
Klasyfikacja i ocena na świadectwie przy zwolnieniu z WF
Sposób odnotowania zwolnienia na świadectwie zależy bezpośrednio od rodzaju i czasu trwania tego zwolnienia. Jest to istotne, ponieważ wpływa na średnią ocen ucznia oraz ewentualne wyróżnienia (czerwony pasek).
W przypadku zwolnienia częściowego, uczeń otrzymuje normalną ocenę cyfrową (1–6). Nauczyciel ocenia te obszary aktywności, które uczeń mógł realizować. Jeśli jednak uczeń był zwolniony z realizacji zajęć przez większość roku, sytuacja wygląda inaczej.
Możliwe scenariusze klasyfikacji:
- Zwolnienie całkowite całoroczne: Na świadectwie w rubryce oceny wpisuje się słowo „zwolniony” lub „zwolniona”. Przedmiot ten nie wlicza się do średniej ocen.
- Zwolnienie z jednego semestru: Jeśli uczeń ćwiczył w pierwszym semestrze i uzyskał ocenę, a w drugim był zwolniony, roczna ocena klasyfikacyjna jest zazwyczaj wystawiana na podstawie ocen z pierwszego półrocza.
- Brak podstaw do klasyfikacji: Jeśli zwolnienie wpłynęło w trakcie semestru, ale uczeń nie zdążył uzyskać minimalnej liczby ocen (określonej w statucie), może zostać nieklasyfikowany, co wiąże się z koniecznością zdawania egzaminu klasyfikacyjnego (chyba że dyrektor zwolni go z tego obowiązku na podstawie opinii lekarskiej).
Jak napisać zwolnienie z WF? Gotowe elementy
Rodzic piszący usprawiedliwienie jednorazowe nie musi stosować skomplikowanych formularzy urzędowych. Ważne jest jednak, aby dokument był czytelny i zawierał wszystkie dane niezbędne dla nauczyciela WF do zweryfikowania prośby. Pamiętaj, że w dobie dzienników elektronicznych (Librus, Vulcan), często wystarczy wiadomość wysłana przez moduł „Usprawiedliwienia” lub wiadomość do nauczyciela.
Jeśli jednak szkoła wymaga formy papierowej, odręczne zwolnienie musi zawierać konkretne informacje. Brak któregokolwiek z elementów może skutkować odmową honorowania zwolnienia przez nauczyciela.
Niezbędne elementy zwolnienia od rodzica:
- Miejscowość i data sporządzenia pisma.
- Dane dziecka (imię, nazwisko, klasa).
- Nagłówek (np. „Zwolnienie z WF” lub „Prośba o zwolnienie”).
- Konkretna data lub zakres dat, których dotyczy zwolnienie.
- Jasno sformułowana prośba (np. „Proszę o zwolnienie syna/córki z czynnego udziału w zajęciach wychowania fizycznego w dniu…”).
- Powód (opcjonalnie, ale warto wpisać np. „z powodu niedyspozycji zdrowotnej” lub „z powodu urazu nogi”).
- Czytelny podpis rodzica/opiekuna prawnego.