Ciekawe zajęcia z pedagogiem skutecznie rozwijają kompetencje społeczne i emocjonalne uczniów, angażując ich w praktyczne działania. Gry zespołowe, bajkoterapia, arteterapia, drama, trening funkcji wykonawczych oraz mindfulness wspierają współpracę, negocjacje i samoregulację. Takie różnorodne metody pomagają budować umiejętności potrzebne w codziennym życiu i nauce.
Zajęcia rozwijające kompetencje społeczne przez gry i zabawy zespołowe
Pedagog proponuje gry kooperacyjne z jasnymi zasadami wymiany informacji i wspólnego celu, bo to naturalne środowisko do ćwiczenia współpracy, asertywnego proszenia o wsparcie i konstruktywnego reagowania na porażkę. Dobrze sprawdzają się aktywności, w których sukces zależy od podziału zadań i rotacji ról: lider, obserwator, mediator. Po każdej rundzie grupa krótko analizuje, co zadziałało, a co utrudniało komunikację.
W pracy nad negocjacją i empatią pomocne są mini-symulacje konfliktów z bezpiecznym „stop-klatka” i zmianą perspektyw. Pedagog ustala ramy: ograniczony czas, jasny cel, kryteria sukcesu dla obu stron. Po odegraniu sytuacji uczestnicy opisują, jak rozpoznawali sygnały niewerbalne i które komunikaty „ja” obniżały napięcie. Takie ćwiczenia wchodzą w skład treningów umiejętności społecznych i wzmacniają nawyk wspólnego szukania rozwiązań.
Lista konkretnych gier i formatów, które łatwo wdrożyć na zajęciach:
- „Most z gazet” z rotacją ról – budowanie konstrukcji wymusza planowanie, proszenie o pomoc i udzielanie informacji zwrotnej.
- „Rynek wymiany” – zespoły z ograniczonymi zasobami uczą się negocjować i formułować prośby o wsparcie bez presji.
- „Kooperacyjne zadania czasowe” – krótkie sprinty z podziałem odpowiedzialności; wnioski spisywane na tablicy po rundzie.
Trening rozpoznawania i regulacji emocji z “kołem emocji”
W tej formule pedagog sięga po koło emocji jako mapę nazw, odcieni i natężenia uczuć, zaczynając od krótkiej rozgrzewki: każdy wskazuje emocję z koła, nazywa sygnały z ciała i określa siłę odczuć w skali 1–5. U młodszych uczniów pomaga odgrywanie min i rysowanie sytuacji wywołujących daną emocję; u starszych – dopasowywanie „myśli automatycznych” do kategorii z koła.
Regulacja emocji opiera się na krótkich, powtarzalnych rytuałach: oddech 4-4-6, „pauza na ciało” i słowna etykieta emocji. Na koniec bloku uczniowie w parach ustalają strategie „co robię, gdy…”, łącząc nazwę emocji z działaniem: ruch, kontakt, przerwa, technika myślenia. Regularność buduje słownik emocjonalny i obniża impulsywność reakcji.
Bajkoterapia i opowieści terapeutyczne
Bajkoterapia pozwala pracować nad trudnymi przeżyciami poprzez bezpieczny świat bohaterów i metafor. Pedagog dobiera historie pod temat (lęk przed zmianą, zazdrość, reagowanie na złość) i wiek odbiorców, a następnie prowadzi rozmowę, która łączy wątki z doświadczeniem uczniów. Kluczowa jest identyfikacja celu: wsparcie emocjonalne, modelowanie strategii radzenia sobie, normalizacja uczuć.
Aby rozmowa po lekturze była konkretna, przydaje się krótka lista pytań operacyjnych:
- „Co bohater czuł i po czym to poznajemy?” – odwołanie do sygnałów z ciała i zachowania.
- „Jakie miał możliwości i które wybrał?” – analiza strategii, a nie ocena postaci.
- „Co z tej historii można przenieść do klasy?” – wspólne tworzenie prostego planu działania.
W praktyce dobrze działają mini-projekty: uczniowie przygotowują „apteczkę słów wsparcia” bohatera lub tworzą alternatywne zakończenia, które pokazują, jak inaczej można zareagować. Pozwala to przełożyć morał na realne zachowania i wzmocnić poczucie wpływu w grupie.
Arteterapia: emocje w kolorze i fakturze
W nurcie arteterapii pedagog proponuje proste formaty ekspresji – rysunek emocji, kolaż potrzeb, malowanie muzyki – bez presji na „ładny efekt”. Uczestnicy pracują indywidualnie lub w duetach, po czym dobrowolnie nadają tytuł pracy i mówią, co chcieliby, by odbiorca „zobaczył”. Na ścianie powstaje „galeria uczuć”, która porządkuje wątki do rozmowy o doświadczeniach i granicach.
Interpretacja w tym podejściu odwołuje się do opisu, a nie oceny: kolory, kształty, ruch linii i użyte materiały. Pedagog korzysta z pytań otwartych („Który fragment jest najważniejszy?”, „Co chciałabyś dopowiedzieć tytułem?”) i dba o kontrakt – autor decyduje, ile ujawnia. Tak prowadzony dialog wspiera wgląd i pozwala wyłapać tematy do dalszej pracy.
Drama i odgrywanie ról: “Co zrobić, gdy…”
Na tym etapie pedagog wybiera krótkie scenariusze o realnych dylematach: presja grupy, wykluczenie, hejt w sieci, a następnie rozdziela role tak, by pojawiła się różnorodność perspektyw (osoba doświadczająca, świadek, sprawca, moderator). Zajęcia prowadzi w sekwencji: ustalenie celu scenki, odegranie, „stop-klatka” na zatrzymanie i zmiany zachowania, ponowne odegranie oraz podsumowanie obserwacji na tablicy. Ten cykl pomaga rozłożyć emocje na czynniki pierwsze i przećwiczyć komunikaty „ja” oraz techniki deeskalacji.
W pracy z tematami online sprawdzają się scenki symulujące rozmowę czatu, publikację kompromitującego nagrania lub hejt pod postem. Pedagog wprowadza klarowne kryteria: jak rozpoznać granicę między konfliktem a przemocą, gdzie i kiedy zgłaszać, jak dokumentować dowody oraz jak szukać wsparcia. Dzięki temu uczestnicy ćwiczą krok po kroku reakcje świadka i osoby doświadczającej przemocy, w tym bezpieczne przerwanie sytuacji i sięgnięcie po pomoc dorosłych.
Trening funkcji wykonawczych: planowanie i organizacja nauki
Ten blok zajęć opiera się na tym, że funkcje wykonawcze wspierają planowanie, kontrolę uwagi i samoregulację, a więc bezpośrednio przekładają się na radzenie sobie z nauką i zadaniami domowymi. Pedagog wyjaśnia, że narzędzia organizacyjne to nie tylko kalendarz, lecz trening podejmowania decyzji: co najpierw, co później, co oddelegować lub skrócić. Krótkie ćwiczenia wprowadzają pracę z czasem i priorytetami przy realnych obowiązkach uczniów.
Aby ułatwić wdrożenie, prowadzący proponuje zestaw prostych rozwiązań, które uczniowie testują przez tydzień:
- Tygodniowy planner z blokami na „pracę głęboką” i przerwy – pomaga przewidzieć wysiłek i uniknąć spiętrzeń.
- Matryca priorytetów: ważne/pilne vs. ważne/niepilne – porządkuje obowiązki i ogranicza gaszenie „pożarów”.
- Technika „pierwszego kroku” – rozbijanie zadania na najmniejszy możliwy etap uruchamia działanie i obniża opór.
W dalszej części cyklu uczniowie tworzą własne reguły monitorowania postępów: proste wskaźniki tygodnia (np. liczba rozpoczęć zadań zgodnie z planem) oraz krótkie refleksje „co poprawię w kolejnym tygodniu”. Dzięki temu nawyki planowania łączą się z realną informacją zwrotną o zachowaniu, a nie tylko z deklaracjami.
Mindfulness i relaksacja dla uczniów
W tej części zajęć pedagog proponuje krótkie praktyki uważności, które mieszczą się w 3–5 minutach i nie wymagają specjalnych warunków: obserwacja oddechu na siedząco, mini-skan ciała, wizualizacje ruchu przed sprawdzianem. Celem nie jest „relaks za wszelką cenę”, lecz zauważenie doznań i powrót do zadania po przerwie na regulację pobudzenia.
Aby ułatwić start, prowadzący używa jasnych instrukcji krok po kroku i dba o komfort uczestników:
- Oddech 4–2–6 lub 4–4–6 – wdech przez nos, krótka pauza, wydech dłuższy niż wdech.
- Skan ciała od stóp do głowy – kilkusekundowe zatrzymania na kolejnych częściach ciała.
- Wizualizacja „fali napięcia i spokoju” – obraz mentalny przypisany do wydechu.
Ważne są też zasady bezpieczeństwa: dobrowolność udziału, możliwość praktyki z otwartymi oczami, brak oceny „kto robi lepiej”, a w razie dyskomfortu – opcja przejścia na uważny ruch lub krótką pauzę. Te ramy chronią różne potrzeby w grupie i zwiększają akceptację ćwiczeń.
Integracja sensoryczna w wersji klasowej
Wersja „klasowa” SI skupia się na krótkich aktywnościach regulujących poziom pobudzenia – naprzemiennie pobudzających i wyciszających – które można wpleść między zadaniami. Sprawdzają się tory przeszkód z wykorzystaniem dostępnych elementów (taśma na podłodze, krzesła, poduchy), proste masażyki paluszkowe, ćwiczenia propriocepcji i krótkie „przerwy siłowe”. Dzięki temu dzieci łatwiej wracają do zadania i dłużej utrzymują uwagę.
Pedagog planuje sekwencję: rozgrzewka ruchowa, zadanie koordynacyjne, a potem faza wyciszenia z ciężarem własnego ciała lub naciskiem dłoni (ściskanie piłki, „krzesło ścienne”, dociski barków). Na koniec wprowadza stały rytuał „zamknięcia” – wolny marsz, rozciąganie lub krótka praca oddechowa – by nie pozostawiać grupy w stanie nadmiernej stymulacji. Kryteria doboru są proste: bezpieczeństwo, czas trwania i możliwość swobodnego przerwania przez ucznia.
Dodatkowo, w klasach z większą potrzebą ruchu pomagają „stacje sensoryczne” (np. gniotki, gumy oporowe do nóg krzesła, podkładki sensoryczne), z których uczniowie korzystają w określonych momentach lekcji. Takie rozwiązania systematyzują przerwy i ograniczają przypadkowe bieganie po sali, a jednocześnie wspierają samoregulację i przewidywalny rytm dnia.
Edukacja medialna i higiena cyfrowa w praktyce
Pedagog prowadzi warsztat, w którym uczniowie analizują związek sposobu korzystania z sieci z samopoczuciem i koncentracją. Na starcie grupa porównuje dwa dni z życia online: „dzień scrollu” i „dzień z przerwami”, a następnie wskazuje, co pomogło w nauce, a co ją utrudniło. Taka perspektywa ułatwia przejście od norm ogólnych do własnych, realistycznych zasad równowagi cyfrowej.
Aby zasady nie pozostały na papierze, klasa przygotowuje kontrakt ekranowy na czas lekcji i przerw, z jasnymi wyjątkami (np. korzystanie z aplikacji edukacyjnych na polecenie nauczyciela) oraz sposobem reagowania na naruszenia. Dobrą praktyką jest rozróżnienie korzystania „w trybie cicho” i pełnego wyłączenia – w zależności od przestrzeni w szkole. Równolegle omawia się podstawy bezpieczeństwa: prywatność, zgłaszanie nadużyć i dokumentowanie dowodów przemocy w sieci.
W połowie zajęć pojawia się krótka sekwencja ćwiczeń „co robię, gdy…”, które przekładają zasady na działanie:
- „Hejt pod moim postem” – zrobienie zrzutu ekranu, nieodpowiadanie w emocjach, zgłoszenie w serwisie i prośba o wsparcie dorosłego.
- „Presja na przesyłanie kompromitujących treści” – odmowa i wskazanie konsekwencji prawnych oraz ryzyka ponownego udostępnienia.
- „Łańcuszek sensacji” – wstrzymanie się z udostępnieniem i weryfikacja źródła.
Pedagog w terenie: gra terenowa/quest klasowy
Wyjście w teren zamienia klasę w zespół badaczy miejsca, a quest lub gra miejska prowadzi uczniów między punktami, gdzie wykonują zadania wymagające współpracy i dzielenia się rolami. Każdy punkt łączy: element lokalnej historii lub przyrody, aktywność ruchową oraz mini-wyzwanie społeczne (np. zaplanowanie pomocy informacyjnej dla turystów, życzliwą interakcję z mieszkańcami, wspólną decyzję pod presją czasu). Dzięki takiej konstrukcji rośnie zaangażowanie, a jednocześnie można kształcić umiejętność planowania i komunikacji.
Przy planowaniu pedagog tworzy prosty pakiet organizacyjny: mapę trasy z fabularnymi „przystankami”, kartę zadań oraz rubrykę obserwacji współpracy. Na koniec uczestnicy zbierają się w „punkcie refleksji”, gdzie zapisują, co pomogło osiągnąć cele, a co wymaga poprawy przy kolejnym wyjściu. Ten format można łatwo adaptować do różnych tematów – od historii lokalnej po edukację przyrodniczą – i łączyć z aplikacją mobilną lub papierowymi kartami.