Poradnie psychologiczno‑pedagogiczne to pierwszy adres, gdy nauka, emocje czy relacje zaczynają się komplikować. Trafiają tu dzieci z trudnościami w czytaniu, koncentracji albo komunikacji, ale też uczniowie przeżywający kryzysy rodzinne, spadek motywacji czy problemy w grupie. Diagnoza i zalecenia pomagają szkole i rodzicom dobrać wsparcie tak, by młody człowiek odzyskał równowagę i wiarę w siebie.
Trudności w czytaniu, pisaniu i liczeniu
W poradni często rozpoczyna się od oceny, czy uczeń spełnia kryteria specyficznych trudności w uczeniu się: dysleksji, dysgrafii, dysortografii lub dyskalkulii. Diagnoza obejmuje badanie psychologiczne i pedagogiczne, a w razie potrzeby także logopedyczne; wnioski przekładają się na konkretne zalecenia do pracy w domu i w szkole. Po rozpoznaniu poradnia wystawia opinię, która stanowi podstawę do dostosowania wymagań edukacyjnych i form sprawdzania wiedzy oraz planowania zajęć korekcyjno-kompensacyjnych.
W praktyce szkolnej stosuje się różne rozwiązania, by realnie wyrównać szanse ucznia. Poniżej przykłady działań, które są najczęściej rekomendowane po ocenie w poradni:
- Modyfikacja sposobu oceniania i warunków sprawdzianów, w tym wydłużony czas pracy i zmniejszenie nacisku na estetykę pisma.
- Zajęcia korekcyjno-kompensacyjne ukierunkowane na funkcje wzrokowo-słuchowe, automatyzację czytania i pisania oraz strategie radzenia sobie z błędami.
- Indywidualizacja pracy na lekcji – krótsze polecenia, podział zadań na etapy, dodatkowe wsparcie materiałami wizualnymi.
- Ćwiczenia domowe o ustrukturyzowanej, krótkiej formie, łączące powtórzenie materiału z treningiem funkcji poznawczych.
Zaburzenia koncentracji uwagi i nadpobudliwość
Do poradni kierowane są dzieci i młodzież z trudnościami w skupieniu, impulsywnością i nadmierną ruchliwością, które utrudniają naukę i funkcjonowanie społeczne. W poradni można przeprowadzić pogłębioną ocenę funkcjonowania, zaplanować oddziaływania oraz przygotować zalecenia dla szkoły; samo rozpoznanie ADHD jest diagnozą medyczną. Dla wielu uczniów kluczowa jest spójna współpraca specjalistów, rodziców i nauczycieli, która łączy modyfikacje środowiska klasy z treningiem umiejętności.
Aby ułatwić codzienne funkcjonowanie w szkole, zaleca się pakiet prostych, ale konsekwentnie stosowanych rozwiązań:
- Stała struktura dnia i przewidywalne reguły – krótkie, jasne polecenia, zapowiedź zmian, wizualne plany.
- Dzielenie zadań na mniejsze kroki oraz częstsze, krótkie przerwy aktywizujące.
- Konsekwentny system wzmocnień za wykonanie etapów pracy, a nie wyłącznie wyniku końcowego.
- Siedzenie w miejscu minimalizującym bodźce i możliwość ruchu zastępczego (np. podnóżek, gniotek).
- Trening funkcji wykonawczych – planowanie, monitorowanie własnej pracy, strategie rozpoczynania zadań.
- Regularna komunikacja szkoła–dom, by utrzymać spójność zasad i reagowania.
Zaburzenia mowy i komunikacji
Zgłoszenia dotyczą zarówno wad artykulacyjnych, opóźnionego rozwoju mowy, jak i trudności w rozumieniu oraz ekspresji językowej. W poradni ocena logopedyczna ustala profil mocnych i słabszych stron dziecka, a w razie potrzeby kieruje na dodatkowe konsultacje (np. badanie słuchu). Na tej podstawie powstaje plan terapii z ćwiczeniami domowymi wspierającymi rozwój językowy i komunikacyjny.
W terapii logopedycznej sprawdzają się rozwiązania, które łączą systematyczne ćwiczenia z codzienną komunikacją:
- Krótka, regularna praca domowa z wykorzystaniem materiałów obrazkowych i prostych gier językowych.
- Ćwiczenia motoryki artykulacyjnej i słuchu fonemowego, dopasowane do wieku i celów terapii.
- Wsparcie środowiska domowego – modelowanie prawidłowych form, rozszerzanie wypowiedzi dziecka, budowanie sytuacji do rozmowy.
Problemy emocjonalne i zachowania
Częstym powodem wizyty są lęk szkolny, obniżony nastrój, wybuchy złości, konflikty z rówieśnikami lub zachowania agresywne. Zespół poradni analizuje funkcję zachowania w kontekście domowym i szkolnym, ustala czynniki wyzwalające i podtrzymujące oraz proponuje adekwatne formy wsparcia – od konsultacji wychowawczych po oddziaływania terapeutyczne i współpracę ze szkołą. Ważne jest także wskazanie obszarów, w których szkoła może szybko wprowadzić zmiany organizacyjne, by obniżyć poziom stresu ucznia.
Plan pomocy zwykle łączy trzy elementy:
- Interwencje środowiskowe w klasie – przewidywalna struktura dnia, jasne konsekwencje, wzmacnianie zachowań pożądanych.
- Wsparcie emocjonalne i trening umiejętności – regulacja napięcia, rozwiązywanie konfliktów, komunikacja bez przemocy.
- Aktywna rola rodziców – wspólne ustalenia ze szkołą, stałe monitorowanie zmian, w razie potrzeby konsultacja lekarska.
Trudności adaptacyjne i relacje rówieśnicze
Do poradni trafiają uczniowie, którzy po zmianie klasy lub szkoły zmagają się z nieśmiałością, izolacją, konfliktami, a także przemocą rówieśniczą i cyberprzemocą. Wspólna praca z rodziną i szkołą koncentruje się na rozpoznaniu sytuacji społecznej oraz wdrożeniu działań ochronnych w klasie, tak aby uczeń odzyskał poczucie bezpieczeństwa i mógł nawiązywać relacje na miarę swoich możliwości. W szkołach coraz częściej stosuje się mediacje rówieśnicze oraz programy profilaktyczne łączące edukację cyfrową z jasnymi procedurami reagowania.
W praktyce sprawdzają się rozwiązania, które porządkują codzienne funkcjonowanie i dają uczniowi przewidywalność:
- Trening umiejętności społecznych (TUS) rozwijający komunikację, rozwiązywanie konfliktów i empatię w bezpiecznych warunkach grupowych.
- Mediacje rówieśnicze prowadzone przez przeszkolonych uczniów i opiekuna, kiedy spór dotyczy rówieśników i można go rozwiązać w formule win–win.
- Szkolne procedury przeciwdziałania przemocy i cyberprzemocy, obejmujące zabezpieczanie dowodów, kontakt z rodzicami i wsparcie poszkodowanego.
Gdy trudności mają charakter adaptacyjny, poradnia proponuje plan stopniowego włączania w życie klasy (np. zadania w parze, niewielkie grupy), a w razie potrzeby konsultuje z wychowawcą modyfikacje środowiska szkolnego – przewidywalny rozkład dnia, jasne zasady i konsekwencję w reagowaniu.
Ocena gotowości szkolnej i odroczenie obowiązku
Rodzice zgłaszają się do poradni, gdy potrzebują oceny, czy dziecko jest gotowe na rozpoczęcie nauki w klasie pierwszej. Badanie obejmuje funkcje poznawcze, emocjonalno-społeczne, dojrzałość motoryczną i językową oraz warunki środowiskowe, a wynik przekłada się na zalecenia, jak wspierać dziecko w przedszkolu i w domu. W przypadku istotnych opóźnień poradnia może wydać opinię, która stanowi podstawę do wniosku o odroczenie obowiązku szkolnego.
Decyzję o odroczeniu podejmuje dyrektor szkoły obwodowej na wniosek rodziców, do którego dołącza się opinię poradni. W praktyce znaczenie ma także przygotowanie szkoły do wdrożenia rekomendacji z opinii oraz zaplanowanie wsparcia na kolejny rok przygotowania przedszkolnego.
Podejrzenie zaburzeń ze spektrum autyzmu i innych zaburzeń rozwojowych
Zgłoszenia dotyczące komunikacji społecznej, elastyczności zachowania, przetwarzania bodźców oraz nietypowego profilu rozwojowego skutkują pogłębioną oceną funkcjonalną i edukacyjną. Poradnia przedstawia zalecenia do pracy w szkole i w domu oraz – gdy są spełnione przesłanki – prowadzi postępowanie orzecznicze, które umożliwia organizację kształcenia specjalnego. Dokumenty z poradni są podstawą do opracowania indywidualnego programu edukacyjno-terapeutycznego (IPET) i zaplanowania wsparcia w klasie.
Warto pamiętać, że organizacja kształcenia i odpowiedzialność za realizację zaleceń z orzeczenia leżą po stronie szkoły, a poradnia wspiera proces diagnozy i planowania wsparcia. Obowiązujące regulacje dopuszczają różne formy kształcenia (ogólnodostępna, integracyjna, specjalna), dobierane do potrzeb ucznia; zapowiedziano też zmiany organizacyjne w systemie orzekania, które mają zacząć obowiązywać w 2026 r.
Niepełnosprawność intelektualna oraz choroby przewlekłe a nauka
Do poradni kierowane są dzieci i młodzież, u których potrzebna jest ocena możliwości edukacyjnych w kontekście niepełnosprawności intelektualnej lub przewlekłej choroby wpływającej na funkcjonowanie w szkole. W wyniku postępowania orzeczniczego uczeń może otrzymać orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego, które zobowiązuje szkołę do zaplanowania działań w IPET, w tym zajęć rewalidacyjnych, dostosowań organizacyjnych i metodycznych oraz wsparcia specjalistów.
Aby nauka była bezpieczna i dostępna, szkoła – we współpracy z rodziną i poradnią – planuje konkretne rozwiązania:
- Indywidualizację wymagań i sposobu sprawdzania wiedzy oraz stopniowanie zadań w oparciu o profil funkcjonowania.
- Dostosowanie środowiska i tempa pracy, a w razie potrzeb zdrowotnych także odrębne zasady organizacyjne dnia.
- Koordynację opieki wokół ucznia z chorobą przewlekłą, tak aby uwzględnić zalecenia medyczne i wsparcie psychologiczno-pedagogiczne.
Tam, gdzie stan zdrowia czasowo uniemożliwia udział w zajęciach w pełnym wymiarze, zespół szkolny – na podstawie dokumentów i zaleceń – dobiera formy kształcenia i wsparcia dostępne w prawie oświatowym, dbając o ciągłość nauki oraz realne uczestnictwo ucznia w życiu klasy.
Kryzysy rodzinne i obciążenia środowiskowe
Do poradni trafiają uczniowie, których funkcjonowanie szkolne zaburza rozwód rodziców, żałoba, przemoc domowa, zaniedbanie lub nagła migracja. Diagnoza skupia się na rozpoznaniu źródeł stresu, bezpieczeństwa dziecka i jego aktualnych zasobów, a następnie na zaplanowaniu wsparcia w szkole oraz – w razie potrzeby – interwencji środowiskowej. W sytuacjach przemocy domowej pracownicy oświaty mogą inicjować procedurę Niebieskiej Karty i współpracować z zespołem interdyscyplinarnym, co pozwala szybko uruchomić ochronę i pomoc.
Gdy sytuacja wymaga konkretnych kroków, szkoła i poradnia uzgadniają działania możliwe do wdrożenia bez zwłoki:
- Zapewnienie bezpiecznych warunków w szkole (osoba zaufania, miejsce wyciszenia, stałe zasady kontaktu).
- Ustalenie kanałów komunikacji z rodzicem/opiekunem oraz, gdy to konieczne, z instytucjami pomocowymi.
- Rozpoczęcie procedury Niebieskiej Karty i zabezpieczenie informacji, jeśli istnieje podejrzenie przemocy.
Motywacja do nauki i organizacja pracy własnej
Spadek motywacji i trudności z planowaniem pracy to częsty powód zgłoszenia. Specjaliści pomagają uporządkować dzień ucznia i wypracować konkretne, mierzalne i osiągalne cele, a także techniki rozpoczynania zadań i monitorowania postępów. Wdrożenie prostych reguł w klasie – krótszych zadań, informacji zwrotnej opartej na kryteriach sukcesu – wzmacnia zaangażowanie i poczucie sprawstwa ucznia.
W pracy z uczniem wykorzystuje się narzędzia, które porządkują działanie krok po kroku:
- Plan tygodniowy i dzienny z miejscem na priorytety, czas startu i zakończenia oraz krótkie przerwy.
- Techniki rozbijania zadań na etapy (np. „pierwsze 10 minut”, „trzy małe kroki”), aby obniżyć próg wejścia.
- Prosty system śledzenia postępów – lista zadań z odhaczaniem, karta nawyków, wykres wykonanych powtórek.
Zwolnienie z drugiego języka obcego i inne dostosowania
W niektórych sytuacjach uczeń może zostać zwolniony z nauki drugiego języka obcego – decyzję podejmuje dyrektor szkoły na wniosek rodzica lub pełnoletniego ucznia, na podstawie opinii poradni lub orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego, jeśli dokument wskazuje taką potrzebę. Zwolnienie dotyczy całego etapu edukacyjnego i jest odnotowywane w dokumentacji przebiegu nauczania.
W praktyce postępowanie obejmuje kilka kroków:
- Złożenie wniosku do dyrektora z dołączoną opinią poradni lub orzeczeniem.
- Wydanie decyzji i poinformowanie nauczycieli, by zapewnić spójne dostosowania w planie zajęć.
- Wprowadzenie zmian w dokumentacji szkolnej zgodnie z obowiązującymi przepisami.
Poza zwolnieniem możliwe są także inne dostosowania wynikające z opinii lub orzeczenia – m.in. zmiana sposobu sprawdzania wiadomości, indywidualizacja wymagań i organizacji pracy w klasie, czy wsparcie specjalistów w ramach pomocy psychologiczno-pedagogicznej.
Wczesne wspomaganie rozwoju (WWR) i pomoc dla młodszych dzieci
WWR to forma systemowego wsparcia dla najmłodszych dzieci z zaburzeniami rozwoju lub zagrożonych niepełnosprawnością oraz ich rodzin. Zajęcia prowadzi zespół specjalistów (np. psycholog, pedagog, logopeda, fizjoterapeuta) na podstawie opinii o potrzebie wczesnego wspomagania; celem jest jak najwcześniejsze uruchomienie działań terapeutycznych i nauczenie rodziców pracy z dzieckiem w codziennych sytuacjach.
Organizacja WWR ma określone ramy:
- Minimalny miesięczny wymiar zajęć wynosi 4 godziny, a w razie uzasadnionych potrzeb może zostać zwiększony za zgodą organu prowadzącego.
- Zespół ustala indywidualny program i formy współpracy z rodziną, wskazując cele krótkoterminowe i sposób monitorowania efektów.
- Zajęcia mogą odbywać się w różnych placówkach (np. przedszkolu, poradni, ośrodku), tak aby były dostępne i logistycznie wykonalne dla rodziny.